Tjerk Hiddes een eeuw aan de Kerkewal, maar hoe lang nog? (met filmpje)

GORREDIJK

De Tjerk Hiddes, het fameuze beurtschip van de familie Van der Werf, ligt dit jaar een eeuw op haar vaste ligplaats aan de Kerkewal. Maar het is de vraag hoe lang dat nog duurt.

Tekst en foto's Fokke Wester Elke Gorredijkster kent de Tjerk Hiddes. Het beurtschip voer tussen 1918 en 1963 dagelijks met goederen tussen Gorredijk en Sneek en werd na 1963 door de familie Van der Werf gebruikt als pleziervaartuig voor vakanties. Het schip ligt nog altijd voor het huis van oud-schipper en eigenaar Steffen van der Werf (93) aan de Kerkewal. Sinterklaas Vele generaties zagen het schip elk jaar in november Sinterklaas naar de Vlecke brengen. ,,Sechstich jier haw ik dat sels dien, de lêste fiif jier farde myn soan Jan Sinteklaas hjirhinne'', vertelt Van der Werf. ,,Dat wie altyd geweldich, foaral om dy bliere bernekopkes te sjen.'' Vorig jaar dreigde al een eind aan te komen aan het Sintvervoer, toen de Gorredijkster ondernemersvereniging besloot het schip niet langer in te schakelen voor het transport van de Spaanse bisschop. ,,De Leeuw fan de Sportskoalle en makelaar Sierd Moll ha dat doe keare kinnen, mar hoe't it fierder komme sil, dat wit ik net'', zegt Van der Werf. De Tjerk Hiddes is in 1910 gebouwd in opdracht van grootgrutter Albert Heijn, om vanuit Zaandam de verschillende filialen te bevoorraden. Vier jaar later was het schip al ingehaald door de 'moderne ontwikkelingen' en bleek het voor het kruideniersbedrijf voordeliger om voor de distributie een vrachtauto aan te schaffen. Beurtvaarder Slump in Sneek nam het schip over voor de beurtvaart Sneek-Zwolle, maar al vier jaar later verkocht hij het door aan Steffen B. van der Werf, de grootvader van de huidige eigenaar. Die had het schip nodig als vervanger voor zijn stoomboot Tjerk Hiddes, die op het Sneekermeer was gezonken. Van der Werf was niet verzekerd en het oude stoomschip leverde na berging slechts de oud-ijzerprijs op. De nieuwe boot had een motor, zodat hij in elk geval een machinist uitspaarde. Rolls Royce Het nieuwe schip kreeg de oude naam en werd vervolgens ingezet voor de dagelijkse beurtvaart met goederen en passagiers tussen Sneek en Gorredijk, die al sinds 1822 bestond. De beurtvaart maakte de familie vermogend, vertelt Steffen van der Werf trots. ,,Pake hie trije beurtfearten fanút Snits, ien op Ljouwert, ien op de Lemmer en ien op De Gordyk. En dêrneist hie er yn Snits ek noch Hotel De Kroon, dat bestiet noch altyd. Myn pake ried yn 1924 al yn in Rolls Royce. Sels haw ik it noait fierder skopt as in Chrysler, haha.'' In de jaren dertig werd de familie Van der Werf dubbel getroffen door ongeluk. Niet alleen gingen de zaken door de crisis steeds minder, ook werd oudste zoon Bauke, die de beurtdienst naar Gorredijk van zijn vader had overgenomen, getroffen door Kinderverlamming, oftewel polio. ,,Doe gie de room der wol in bytsje ôf. Wy binne doe ek nei de Gordyk ferhûze. Sa feroare de beurtfeart Snits-Gordyk dus yn Gordyk-Snits. Mar dat is yn feite itselde, sy farden gewoan alle dagen hinne en wer. Der feroare eins neat.'' Vliegende Hollander ,,Ik wie noch mar in jonkje fan acht doe't wy hjir kamen t wenjen. Wy hienen fan hûs út wol in bytsje bûsjild, dus wat hie Van der Werf, as kwajonge? In Vliegende Hollander, sa'n karre dyst' mei de hannen ride litte koest. Ik feechde De Gordyk troch en kaam yn Koartsweagen terjochte, by dy brêge. En dat like foar my allegear op inoar. En doe wist ik net mear wêr't ik weikaam wie. Se ha wol fiif oeren wurk hân, mei de plysje, om my werom te finen en my werom te bringen nei de Tsjerkewâl. Ik wie ferdwaald, op myn earste ritsje.'' Vader Bauke bleek een doorzetter, net als de Friese zeventiende-eeuwse zeeheld Tjerk Hiddes, zegt Steffen van der Werf. ,,Dy wie gewond rekke yn'e oarloch. Se hienen him de poaten ûnder it gat weisketten, mar hy warskôge syn mannen: doorvechte. En dat hat ús heit ek dien, doorvechten. Dat wie eins in wûnder.'' Zelf kwam Steffen van der Werf in 1942 op zijn achttiende op het schip, toen een knecht er mee ophield. Omdat het vrachtschip belangrijk was voor de voedselvoorziening en hij economisch onmisbaar was, hoefde de jonge Steffen niet naar Duitsland. ,,En dêr wie'k wol bliid om. Letter haw ik noch wol ûnderdûke moatten. Fierder haw ik op it skip in moai en ôfwikseljend libben hân. Oant 1963 haw ik altyd fard. Doe haw ik in Steyr frachtauto kocht en dêr haw ik noch twintich jier op riden. Doe't ik 58 wie, bin ik ophâlden.'' Elke dei feest De boot werd vervolgens verbouwd en geschikt gemaakt als verblijfplaats voor vele vakanties en tochtjes. Zo kwam er een keuken in en een slaapplaats en is de boot voorzien van alles noodzakelijke navigatiemiddelen. De aanpassingen bleven echter zo beperkt, dat bijvoorbeeld het ruim nog in vrijwel originele staat is. Wel kreeg het schip in de loop der jaren een nieuwe metalen stuurhut, ter vervanging van de originele houten. ,,Doe't ik stoppe mei wurkjen haw ik de boat yn oarder makke en wy ha der noch 25 jier mei omskarrele'', zegt hij glunderend. ,,Myn ynstelling wie altyd om fan elke dei in feest te meitsjen. Dat kaam mei troch ús heit. Ik hie oan him sjoen dat it ek samar oars gean kin.'' Van der Werf was een graag geziene gast op menig watersportevenement. Zo miste hij bijvoorbeeld nooit de Sneekweek. In 2010, toen het schip precies honderd jaar bestond, riep de organisatie van dat zeilevenement de Tjerk Hiddes uit tot Boot van het Jaar. ,,It is echt in monumint. It skip is tagelyk mei de Titanic boud. En dy leit al hiel lang ûnder wetter. Ek de Tjerk Hiddes is sa boud dat er net sinke kin. Hy moat echt op trije plakken tagelyk lek reitsje, wol er te'n ûnder gean. Albert Heijn biedt altijd kwaliteit, haha.'' Fraachteken De laatste jaren gaat Van der Werf niet meer met het schip op weg, eigenlijk niet meer sinds het overlijden van zijn vrouw Leentje in 2008. Hij is nog steeds eigenaar van het schip, maar wat er mee zal gebeuren als hij komt te overlijden, Van der Werf heeft geen idee. Zijn twee zonen Jan uit Heerenveen en Bauke uit Gorredijk zullen het schip erven, maar wat die er mee willen doen, daarover is nog nooit gesproken, zegt senior. ,,Ik wit net wat der barre sil. Ik hoopje dat Jan der mei fierder giet, mar dat is ek foar my in fraachteken.'' Er zijn in de regio voorbeelden van dorpen die de toekomst van hun oude beurtschepen hebben veiliggesteld. Zo kocht Rottevalle het eigen beurtschip De Rot, het oudste ijzeren skûtsje. Oudega, eveneens in Smallingerland, is de trotse bezitter van de volledig gerestaureerde Sint Michaël. Zo'n oplossing zou ook voor Gorredijk en de Tjerk Hiddes mooi zijn, zegt Van der Werf. ,,It skip hat hjir hûndert jier oan de Tsjerkewâl lein, De Gordyk en de Tjerk Hiddes hearre gewoan by mekoar. Mar der sit in grutte kâns yn dat it skip hjir op termyn ferdwynt út De Gordyk. Mar ik genietsje der fan sa lang as it noch kin. Ik haw it altyd mei in protte plesier dien.''

Auteur

Fokke Wester