Begraafplaats bij Burgumer Kruiskerk mag uitbreiden

Burgum - De gemeente Tytsjerksteradiel werkt mee aan de plannen van de Protestantse Gemeente Burgum om de begraafplaats bij de Kruiskerk uit te breiden.

De gemeente legt het ontwerpbestemmingsplan zes weken ter inzage, zodat eventuele bezwaren kunnen worden ingediend. Die zijn echter niet waarschjinlijk, omdat de kerkelijke gemeente haar plannen eerder al heeft voorgelegd aan omwonenden en belanghebbenden. Op basis van opmerkingen zijn de plannen daarna aangepast. Het plan bestaat naast de uitbreiding van de begraafplaats uit de aanleg van een aantal parkeerplaatsen en een vijver. Ook moet er een urnenveld komen en een veld voor het verstrooien van as.

Hergebruik

Zowel leden van de kerkelijke gemeente Burgum als niet-leden kunnen er begraven worden, maar de huidige begraafplaats zal binnen afzienbare tijd vol zijn. Op de bestaande oudere grafvelden zullen de komende jaren diverse graven weer kunnen worden hergebruikt, maar toch zijn volgens de prognoses al op zeer korte termijn één of meerdere nieuwe grafvelden noodzakelijk.

De uitbreiding voorziet in twee velden, ten westen en ten oosten van de huidige begraafplaats. Tot 2035 kan worden volstaan met het gedeelte aan de noordzijde dat nog ingericht moet worden als begraafplaats, daarna is de volgende uitbreiding aan de oostzijde noodzakelijk. Na 2050 zal volgens de prognose van het CBS de bevolking stabiliseren, wellicht zelfs dalen en al vrij snel aanzienlijk verjongen. Dit zou betekenen dat de capaciteit na de uitbreidingen voor vele decennia voldoende zal zijn. Aan de noordkant komen enkele parkeerplaatsen voor bezoekers. De huidige parkeerplaatsenliggen volgens de kerk te ver van de noordkant van de begraafplaats.

Berchklooster

De Kruiskerk en het kerkhof stammen uit de 11de eeuw. De Kruiskerk was ooit onderdeel van het Klooster Barraconvent of Berchklooster, dat in de 19de eeuw is afgebroken. De Kruiskerk is met het kerkhof één van de weinige zeer oude cultuurhistorische onderdelen van Burgum. De Kruiskerk ligt vanouds tussen de dorpseenheden Burgum en Nieuwstad. Het huidige kerkhof ligt geheel op het voormalige kloosterterrein, ooit gekenmerkt door een oude (dubbele kloostergracht) met twee poorten in de Kloosterlaan. De omgeving wordt gekenmerkt als een Fries essenlandschap, met herkenbare elementen als de blokverkaveling, beslotenheid, kleinschaligheid en beplante wegen.

Kruiskerk en kerkhof liggen aan de Nieuwstad tussen twee eeuwenoude lanen: de Kloosterlaan en de Kerklaan. Het huidige kerkhof bestaat van zuid naar noord grotendeels uit een vijftal grafvelden. Het oudste deel ligt direct rond de Kerk en werd oorspronkelijk aan de noordzijde afgesloten door een sloot, de vroegere Tsjerkhôfsleat. Behalve het toegangspad naar de kerk is er één traditioneel “omgangspad”. Dit deel van het kerkhof is aan drie zijden begrensd door hagen en omzoomd met linden. Er is nog sprake van een redelijk eenvoudige en eenduidige grafsteencultuur. Voor dit deel wordt overwogen de regels voor de grafstenen aan te passen om dit beeld vast te houden. Er staan diversen grafmonumenten van bekende Burgumers.

Uitbreiding

Rond 1900 werd de grond voor de eerste uitbreiding direct achter de kerk aangekocht en in 1948 volgde de tweede uitbreiding. Hierop zijn twee grafvelden gerealiseerd in twee fasen. In tegenstelling tot de vorige grafvelden werd hier begonnen met de aanleg van tussenpaden en werden de grafmonumenten tegenover elkaar geplaatst. Rond 1995 is de laatste noordelijke uitbreiding in gebruik genomen. De inrichting is vergelijkbaar met de eerdere uitbreiding en is ook met weinig structureel groen zo efficiënt mogelijk geschakeld aan de vorige. In combinatie met een in de loop der tijd veelvormiger en individueler geworden grafsteencultuur levert dat een onrustig beeld op. In de langsstrook aan de westzijde is een urnenmuur geplaatst.

Het huidige kerkhof is in de loop der tijden zo sterk en zo efficiënt uitgebreid dat de samenhang en het verblijfskarakter volgens de gemeente te wensen over laten. Ook vormt het kerkhof door de slechte toegankelijkheid een (psychologische) barrière tussen de dorpsrand en het buitengebied. De bereikbaarheid van het kerkhof laat te wensen over. Het kerkhof ontbeert structureel groen in de vorm van bomen en hagen. Er is daarmee weinig onderscheid tussen de verschillende deelgebieden en het bevat weinig rust en intimiteit. De oude kloostergracht is grotendeels niet meer herkenbaar.

Parkachtig

Het uitbreidingsplan betekent ook in dat opzicht een verbetering, vindt de gemeente. Er komt een betere ontsluiting van het kerkhofcomplex en een upgrading van het huidige kerkhof, met langs de hoofdassen meer groen, water en bomenrijen. Daardoor krijgt de begrafplaats een meer open en parkachtig karakter. Waar mogelijk worden ook de oude kloostergrachten weer zichtbaar gemaakt, al is een deel daarvan nu als begraafplaats in gebruikt. Het oorlogsmonument met de majestueuze Lindeboom.krijgt door de centrale hoofdas een prominentere plek op het kerkhof en er komt een nieuw en groter baarhuisje.

Er is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd dat heeft opgeleverd dat in beide terreinen sprake kan zijn van archeologische waarden uit de Steentijd-Nieuwe tijd. Om de waardevolle archeologische resten te bewaren wordt een deel van de uitbreiding met een halve meter verhoogd, zodat bij het graven de bijzonderdere grondlaag niet wordt aangetast. Op een ander deel zal bij het delven van de graven een archeoloog betrokken worden. Zo worden de archeologische waarden beschermd danwel vastgelegd.