'Het waren twintig heel leuke maanden'

Drachten - Op zijn derde dag als burgemeester van Smallingerland moest Tom van Mourik het Laweidebat leiden. ,,Iemand zei al: het waren twee heel leuke dagen, haha. Maar ook al waren het maar twintig maanden, ik kan er wel een boek over schrijven.''

Tom van Mourik heeft gisteravond zijn laatste gemeenteraadsvergadering geleid. Volgende week woensdagmiddag, een dag voor zijn 62-ste verjaardag, neemt hij afscheid als burgemeester van Smallingerland. Hij kwam in juli 2017 als vervanger van de naar Culturele Hoofdstad vertrekkende Tjeerd van Bekkum en maakt nu plaats voor Jan Rijpstra, die eind deze maand wordt ingehuldigd. ,,Ik heb eerder al aangegeven dat ik graag op mijn 65-ste wil stoppen, dus een hele termijn was niet aan de orde, maar ik was hier graag nog een jaar, anderhalf jaar gebleven, om de interne reorganisatie af te maken'', zegt Van Mourik.

Vakantie

Wat hij nu gaat doen is nog onzeker, al heeft hij wel al een paar telefoontjes gehad, erkent hij. Maar eerst gaat hij met zijn partner Irene Overduin op vakantie. ,,Ik begon hier in juli, toen heb ik mijn vakantie afgezegd om me in te kunnen werken. Vervolgens had ik vanaf september malheur met mijn oog, dat werd zwart en ik had een tijdlang maar heel beperkt zicht.''

,,Ik heb een heel pittige operatie moeten ondergaan omdat het netvlies losliet, dat is me flink tegengevallen. En afgelopen zomer was het drama met de brand op het Oud Ambacht, waarbij twee mensen omkwamen. Toen ben ik teruggekomen vanuit het buitenland. Dat hoort ook zo, vind ik, maar de vakantie is er dus eigenlijk steeds bij ingeschoten. Dat gaan we nu inhalen.''

Klapper

Van Mourik begon en eindigde in Smallingerland met een klapper. Op zijn derde werkdag moest hij meteen aan de bak om het debat over de Lawei te leiden. ,,Dat was best wel spannend, wethouder Marja Krans was er al om opgestapt. Ik stapte de raadszaal in met de ambtsketen om en sommige raadsleden zag ik echt voor het eerst. Ik vertelde dat ik die ochtend op de officiële foto was gekomen en dat toen iemand zei: 'het waren twee leuke dagen'. Gelukkig is het wat langer geworden.''

Ook het slot van zijn ambtsperiode was een klapper: twee weken geleden mocht Van Mourik namens de gemeente namelijk de overeenkomst ondertekenen over de komst van een universitaire opleiding van de Rijksuniversiteit Groningen naar Drachten. En gisteravond stond op de agenda nog het besluit om een schikking te treffen met de Windgroep. Het bedrijf betaalt anderhalve ton en daarmee verdwijnen twee claims ter waarde van 11,3 miljoen euro van tafel.

,,Dat was een logisch besluit. Er waren geen opties om er meer uit te slepen en anders had dat nog jaren door kunnen etteren. Het kost inderdaad een flink bedrag, maar als je eerlijk bent, wat is Drachten door dat project geweldig opgeknapt. De vuilstort is opgeruimd, er is een prachtige nieuwe woonwijk aangelegd en de Drachtstervaart is teruggebracht in het centrum. Drachten is er daardoor onvoorstelbaar op vooruitgegaan.''

Op de brommer

Dat concludeerde Van Mourik ook al toen hij hier als burgemeester kwam. Hij kende Drachten wel vanuit zijn jeugd. Hij groeide op in Noord-Friesland, waar zijn vader burgemeester was van Ferwerderadeel. ,,Ik weet nog wel dat ik voor het eerst in Drachten kwam, dat was in 1973. Ik was toen zeventien en werkte aan de lopende band bij Hellema in Hallum. Met een paar maten ben ik toen op de brommer op een zaterdagavond naar Drachten gereden.''

De Kaden in Drachten vormden in die periode een belangrijk uitgaanscentrum, met vermaarde dancings als Champino en Jennifeu. ,,Mijn broer Joep woonde hier ook, die was dj in Jennifeu. Zelf heb ik daar later ook wel eens achter de tap gestaan. Laatst ben ik nog eens op een zaterdagavond op de Kaden geweest, met de politie op excursie. Het uitgaansleven is ontzettend veranderd.''

Eethoreca

Wat in Drachten vooral is gegroeid, vindt Van Mourik, is de eethoreca. Hij getuigde er de afgelopen periode meerdere malen van op zijn persoonlijke Facebookpagina. ,,Die horeca heeft zich hier heel goed ontwikkeld. Dat niveau is echt goed, daar zou wat betreft pr veel meer aan gedaan kunnen worden. Daarin zouden die restaurants ook meer kunnen samenwerken.''

,,Het Palestijnse restaurant Nazareth op de Kaden kreeg in de Volkskrant bijvoorbeeld een prachtige bespreking. Ik ben er geweest en raakte echt onder de indruk van het eten en het gastheerschap. En nee, ik kom daar dan niet als burgemeester, ik ben er gewoon een van de gasten. Laatst ben ik wezen eten in Peking, tegenover de Lawei. Ik durf wel te zeggen dat dat een van de beste Chinese restaurants van Friesland is.''

Bescheiden

,,De mensen zijn hier veel te bescheiden, dat is me wel opgevallen in Drachten. Wij zien niet dat we hier best wel bijzondere dingen hebben. Dat gold vroeger al voor de luifels in het centrum, later voor het Laweiplein. Daarvoor kwamen ze zelfs vanuit Japan om te zien hoe die shared space werkte.''

,,Het IKC in Opeinde heeft nu net weer een landelijke prijs gewonnen als meest duurzame gebouw, maar het is net of we ons daarvoor schamen, want we doen er niks mee. Ook de Peinder Mieden is zo'n bijzonder voorbeeldproject en kijk eens naar de skûtsjes die hier zijn gebouwd.''

Streekarchief

Van Mourik heeft een kleurrijke loopbaan opgebouwd in de politiek. Hij begon na zijn studie op het streekarchief van Dokkum en werkte later als ambtenaar in Tytsjerksteradiel. Daarnaast was hij actief in de lokale politiek. Vanaf 1998 was hij voor de VVD fractievoorzitter in de gemeenteraad van Leeuwarden en vijf jaar later werd hij wethouder in de Friese hoofdstad.

In 2007 werd hij gekozen in de Friese Provinciale Staten, waar hij ook fractievoorzitter zou worden. Collega-statenleden kozen hem tot het beste allround statenlid. Tegelijk werd hij ook wethouder op Vlieland. Vanaf 2012 was hij waarnemend burgemeester van Menaldumadeel, dat vorig jaar opging in de nieuwe fusiegemeente Waadhoeke. Vanuit Menaldum belandde hij in Drachten. ,,Bij de provincie vonden ze dat ik er klaar voor was om een grotere gemeente te leiden. Dat vond ik wel heel eervol. ''

Elftal

Wat Van Mourik betreft is Smallingerland trouwens wel toe aan wat bestuurlijke rust. Jan Rijpstra wordt de vijfde burgemeester van de gemeente sinds 2005, Jelmer Mulder is al de derde gemeentesecretaris in vier jaar tijd en zelf werkte Van Mourik in zijn twintig maanden met een heel elftal aan wethouders. ,,Daar zat natuurlijk ook een machtswisseling bij, na de verkiezingen. De elfde was Cor Trompetter, die heb ik laatst mogen installeren.''

Er heerst in Smallingerland een grote dynamiek en er gebeurt heel veel, maar de omloopsnelheid van bestuurders mag wel wat lager en de continuïteit mag wel wat groter, vindt de scheidende burgervader. ,,Je ziet hier soms dat bepaalde onderwerpen heel lang de agenda blijven beheersen. Er is nog genoeg te doen en de komende jaren staan er enkele grote onderwerpen op de agenda, zoals het nieuwe zwembad, onderwijshuisvesting en de woonwagenstandplaatsen. Je hebt ook vastigheid en daadkracht nodig. Eigenlijk moet ik voorlopig de laatste wissel zijn. ''

Zaaien en oogsten

Ook de ambtelijke organisatie is flink door elkaar geschud, met nieuwe directeuren en de ombouw van afdelingen naar teams. Na elke verandering is een periode van rust nodig om alles goed te laten werken, stelt Van Mourik. ,,Ik heb eerder een heleboel bestuurders en raadsleden ingewerkt, maar het kost voor een goed raadslid minstens drie jaar om in dit werk goed thuis te raken, om het spel door te krijgen en alle spelregels te snappen. Ze zeggen niet voor niks dat een wethouder het beste twee perioden kan blijven zitten, de eerste om te zaaien, de tweede om te oogsten. Dan moet je daar wel de tijd voor krijgen.''

Ook de omschakeling van wethouder naar burgemeester wordt nog wel eens onderschat. Dat is echt een andere rol, vindt Van Mourik. En dan is die rol in Smallingerland ook nog weer anders dan in een kleinere gemeente. ,,In Vlieland had ik bijna alles in mijn portefeuille en in Menameradiel zaten we als college bij elkaar, zo van: zullen we het maar gewoon met zijn drieën doen?''

,,Hier heeft de burgemeester een andere positie, partij-overstijgend, meer verbindend. In Leeuwarden heb ik als wethouder van cultuur het Historisch Centrum Leeuwarden mogelijk kunnen maken. Dat is nog altijd iets waar ik heel erg trots op ben. Als wethouder cultuur kun je zoiets voor elkaar krijgen, als burgemeester niet. In het begin moest ik hier wel aan wennen, want dan zit je ineens weer in een echte wethoudersgemeente.''

Kansen

Drachten heeft veel kansen. Kríjgt veel kansen, zegt Van Mourik. ,,Zo'n universiteitsopleiding, dat is het gevolg van de inzet van een aantal bedrijven, die samen het Innovatiecluster hebben opgezet. Drachten is daardoor ook de robotica-hoofdstad van Noord-Nederland. Dat zijn kansen die ons als het ware in de schoot worden geworpen.''

,,Zo'n bedrijf als Van der Heide Bliksembeveiliging, dat vorig jaar hierheen is gekomen, daar zouden alle Friese gemeenten hun vingers bij aflikken. Dat bedrijf vestigt zich hier, omdat Friese Poort hier zit, met 4000 leerlingen. Die hebben wij, terwijl technisch personeel steeds schaarser wordt. Dat is ook een kapitaal van Drachten. Die scholen, dat is een vestigingsfactor van formaat.''

Jaloers

,,Dat geldt ook voor de ligging aan de A7, de vierbaansontsluiting, alle kanten op. En natuurlijk worden er dan grappen over de trein gemaakt, maar die komt er ook nog wel. Ik denk dat heel bestuurlijk Friesland wel eens jaloers is op Drachten, als je kijkt naar wat hier mogelijk is. Van der Heide houdt voor de Zwarte Cross in de gaten of er onweer komt. En bij Kooy Security kijken mensen op schermpjes wat er gebeurt op bouwlocaties in Finland. Dat gebeurt allemaal vanuit Drachten. Wij kunnen hier best wel wat.''

,,Ik weet van mezelf nog wel dat ik in mijn tijd als ambtenaar in Tytsjerksteradiel best wel respect had voor wat ze hier allemaal deden. Drachten loopt echt voorop. Dat hoef je niet van de daken te schreeuwen, maar dat Caliméro-gevoel dat ik nog wel eens tegenkom, dat is absoluut niet nodig. Je moet je licht niet onder de korenmaat verstoppen. Ja, mijn grootvader was dominee in Buitenpost.''

Westkant

Eén van de kansen voor de toekomst ziet Van Mourik aan de westkant van de gemeente. ,,Dat hele gebied tussen Drachten en Grou, als dat goed wordt gespeeld, dan kun je daar de komende tien, twintig jaar geweldig veel doen. En dat heeft weer een grote invloed op de recreatieve ontwikkeling in midden-Friesland en op de ontwikkeling van Drachten-West.''

,,Dat is een niveau van plannenmakerij, dat past echt bij Smallingerland. Daarbij zijn tempo, focus en een visie voor de langere termijn wel heel belangrijk. Drachten is ook een beetje het verhaal van servet en tafellaken. Wij zijn geen Stad Groningen, maar we zijn ook geen Menameradiel. Je kunt niet overal heel lang mee bezig blijven, je moet goed kiezen waar je je geld en energie in wilt steken en er dan voor gaan, met de blik vooruit.''

Tekst: Fokke Wester