Onderzoek: Lezers lokale media stemmen vaker op lokale partij

Drachten

Lezers van lokale media stemmen vaker op een lokale partij. Dat is een van de conclusies uit het grootschalige verkiezingsonderzoek dat het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek heeft uitgevoerd rond de gemeenteraadsverkiezingen in Almere, Amsterdam, Bunschoten, Enschede, Langedijk, Nijmegen, Roermond, Rotterdam en Smallingerland.

Burgers die zich bij de gemeenteraadsverkiezingen lieten informeren door regionale en lokale media, stemden opvallend vaak op een lokale partij. Toch heeft lokaal nieuws minder invloed op de stemkeuze dan je zou verwachten, blijkt uit onderzoek van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Mensen die voornamelijk regionale en lokale media gebruiken, blijken de trouwste stemmers en vertegenwoordigen het hoogste opkomstpercentage. Voor mensen die geen of weinig nieuws volgen ligt dit percentage bijna drie keer zo laag.

In het onderzoek werd gekenen naar het aanbod en gebruik van lokaal nieuws en de invloed daarvan op stemgedrag rond de gemeenteraadsverkiezingen. In negen gemeenten, verschillend van omvang en politieke signatuur, zijn inwoners gevraagd naar hun betrokkenheid bij de gemeente, hun interesse in politiek en hun nieuwsgebruik. Na de verkiezingsuitslag is hieraan het stemgedrag gekoppeld. Burgers die weinig of geen nieuws gebruiken, blijken - voor zover ze al stemmen - uit te wijken naar PVV, GroenLinks en de Partij voor de Dieren. Mensen uit deze groep zijn overwegend jong en laagopgeleid en hebben weinig vertrouwen in de politiek.

Nieuwsaanbod sluit niet aan

De logische veronderstelling dat media de weg wijzen naar een keuze voor een politieke partij, wordt ontkracht door het onderzoek. Net als bij eerder onderzoek van het Stimuleringsfonds uit 2014 blijkt dat het aanbod van media niet goed aansluit op de behoefte van gebruikers. Hoewel nieuwsmedia aandacht besteden aan diverse verkiezingsthema’s, blijft het onderwerp zorg onderbelicht, terwijl dit door de kiezers juist als belangrijkste thema van de verkiezingen wordt bestempeld. Landelijk is er vooral aandacht voor het verloop van de campagne en schandaaltjes rond kandidaat-raadsleden, terwijl regionale en lokale media daarnaast aandacht hebben voor nieuws over criminaliteit & veiligheid en kunst & cultuur.

Nieuwsgebruik draagt niet bij

Wanneer inwoners uit de onderzochte gemeenten wordt gevraagd welke partijen volgens hen de lokale problematiek het beste kunnen oplossen, geven zij op bijna alle beleidsterreinen het vertrouwen aan lokale partijen. Dit vertrouwen in lokale partijen wordt door de verkiezingsuitslag wederom bevestigd. Analyse van het nieuwsaanbod laat echter zien dat lokale partijen veel minder aan bod komen in het nieuws en dat nieuwsmedia vooral aandacht hebben voor de grote landelijke politieke partijen en hun lokale afdelingen.

Daarbij worden de landelijke partijen steevast gekoppeld aan hun eigen thema’s, zoals economie bij de VVD en natuur bij GroenLinks. Regionale en lokale nieuwsmedia lijken hiermee de nieuwsagenda van landelijke media te volgen, terwijl hun publiek vaker op een lokale partij stemt. De grote winst van lokale partijen bij de gemeenteraadsverkiezingen is volgens het onderzoek dus beslist niet te danken aan de aandacht die ze kregen in lokale en regionale media.

Nog veel winst te behalen 

Het onderzoek laat daarmee zien dat er een opvallend verband is tussen mediagedrag en stemgedrag, maar dat mediapartijen geen of op zijn best een bescheiden rol spelen bij het maken van een stemkeuze. Het publiek van regionale en lokale media behoort tot de meest geïnteresseerde nieuwsconsumenten. Burgers die nieuws consumeren, hebben meer vertrouwen in politiek; burgers die daarbij ook lokaal nieuws consumeren, zijn ook meer geïnteresseerd in de lokale politiek. Het onderzoek laat zien dat er veel behoefte is aan regionale en lokale media die – zeker rond verkiezingen – inhoudelijk berichten over de thema’s die mensen raken. Hier valt nog veel winst te behalen voor lokale en regionale media, die de lokale politieke voorkeur van het publiek veelal links laten liggen.

Conclusies over het onderzoek in Smallingerland:

  • De kiezers in Smallingerland zijn sterk betrokken bij de gemeente en meer geïnteresseerd in politiek dan in de andere gemeenten.
  •  
  • Burgers in Smallingerland gebruiken de lokale media om zich te informeren over de gemeenteraadsverkiezingen. Waar de NOS leidend is voor nieuwsgebruik in het algemeen, is de Drachtster Courant de eerste keuze als het gaat om nieuws over de verkiezingen.
  •  
  • Regionale en lokale media van Smallingerland besteedden relatief heel weinig aandacht aan de grote winnaar van de verkiezingen, de Eerste Lokale Partij (ELP).
  •  
  • Het belangrijkste thema voor de kiezers in Smallingerland, de koopzondag, krijgt in de media wel enige aandacht, maar Bestuur & Democratie, Criminaliteit & Veiligheid en Verkeer & Infrastructuur zijn dominanter aanwezig in het nieuws.
  •  
  • De Eerste Lokale Partij wordt door de kiezers gezien als de partij die het beste zorg kan dragen voor een groot aantal thema’s, waaronder het belangrijkste thema, de koopzondag.
  •  
  • Facebook speelde een bescheiden rol in de campagne. Opvallend is wel de populariteit van Omrop Fryslân op Facebook.

In verhouding tot andere onderzochte gemeenten telt Smallingerland veel mensen van middelbare leeftijd en ouderen. Van de ondervraagden is 50 procent hoogopgeleid, 30 procent middelbaar en 20 laag. Gemiddeld genomen is het opleidingsniveau iets lager dan in de overige gemeenten. Wel zijn inwoners van Smallingerland meer betrokken bij hun gemeente en meer geïnteresseerd in de politiek, iets wat terug te zien is in het hoge opkomstpercentage.

Belangrijkste thema’s

De koopzondag, vallend onder Economie & Werkgelegenheid, is het belangrijkste lokale thema voor de kiezers in Smallingerland. 25 procent van de deelnemers aan dit onderzoek noemt dit onderwerp bepalend voor hun keuze. Voor mensen die weinig tot geen nieuws lezen is dit thema van minder groot belang. Zij maken zich eerder druk om het thema Onderwijs & Wetenschap. Kiezers die ook lokaal nieuws gebruiken om zich te informeren wijken niet sterk af van de kiezers die alleen landelijk nieuws gebruiken. Zij vinden Zorg & Welzijn iets belangrijker en maken zich juist minder druk om Criminaliteit & Veiligheid.

De koopzondag, zo belangrijk voor de kiezers in Smallingerland en onderdeel van het thema Economie is in de berichtgeving niet het belangrijkste onderwerp. Dat wordt gevormd door nieuws over politieke ontwikkelingen, waaronder schandalen (Lawei) en het referendum. Ook voor Zorg, een ander belangrijk thema voor kiezers, is weinig aandacht.

Aandacht is er wel voor het thema Veiligheid. Ook valt het op dat er relatief veel aandacht is voor het onderwerp Verkeer in Smallingerland. Media hebben het daarbij vaak over de groeiplannen voor Lelystad Airport en de gevolgen daarvan voor het eigen vliegveld. Daarnaast gaat het veel over ongelukken. Het medium dat de meeste ruimte vrijmaakt voor dit onderwerp is de lokale website Waldnet.nl. Frieschdagblad.nl besteedde relatief de meeste aandacht aan zorg en economie.

Landelijk nieuws

Hoewel ELP een spectaculaire winst boekte, kreeg deze partij minder aandacht in de lokale media dan de VVD, PvdA. Dit kan ook komen doordat er landelijk nieuws doordruipt in de lokale media, maar dat maakt het contrast tussen de hoeveelheid aandacht voor de ELP en hun overwinning niet minder. Omrop Fryslân besteedde op hun website de meeste aandacht aan de ELP.

Hoewel ELP een spectaculaire winst boekte, kreeg deze partij minder aandacht in de lokale media dan de VVD en de PvdA. Dit kan ook worden veroorzaakt doordat er landelijk nieuws doordruppelt in de lokale media, maar dat maakt het contrast tussen de hoeveelheid aandacht voor de ELP en hun overwinning niet minder. Waldnet.nl besteedde op hun website de meeste aandacht aan de ELP, maar dit bedroeg minder dan de aandacht voor de FNP. Deze partij, uiteindelijk met een zetel in de raad, krijgt veel meer aandacht in de lokale en regionale media dan de ELP. Vooral Omrop Fryslân besteedt veel aandacht aan deze partij in hun berichtgeving.

Stemgedrag

Hoewel er in de media maar weinig aandacht was voor ELP, is het mediaconsumptiepatroon van Smallingerlanders wel mede een verklaring voor hun overwinning. Als algemeen resultaat in dit onderzoek is naar voren gekomen dat voornamelijk betrokken burgers en gebruikers van lokaal nieuws op lokale partijen stemden. De inwoners van Smallingerland voldoen aan beide voorwaarden.

Ook valt op dat het CDA door gebruikers van lokaal nieuws vaker wordt gekozen dan door de andere groepen nieuwsgebruikers. De gebruikers van geen of weinig nieuws hebben vooral gestemd op de ChristenUnie en op een andere lokale partij, namelijk Smallingerlands Belang. De gebruikers van louter landelijk nieuws hebben vooral een kruisje gezet bij de VVD.

Facebookgebruik

De politieke partijen in Smallingerland plaatsen weinig berichten op Facebook: 330 in totaal, gemiddeld 41,25 per partij. Dit is het laagste gemiddelde van alle onderzochte gemeenten. Niet gek, want sociale media zijn niet heel populair onder de inwoners van Smallingerland. Die geven zoals gezegd de voorkeur aan papieren media en omroep.

De ELP kreeg de meeste stemmen in de gemeente Smallingerland en eindigt ook in de top als het gaat om de hoeveelheid respons per Facebookpost. De partij ontving 5.157 stemmen, ruim tien keer zo veel als dat het Facebookvolgers heeft. Alleen Smallingerlands Belang heeft iets meer volgers. Deze partij krijgt ook gemiddeld meer likes op de berichten dan de ELP. Overigens gaat het hier om slechts kleine aantallen. Concluderen dat ELP won vanwege het succes op Facebook zou , net als in de andere gemeentes, onjuist zijn.

Voor een kleine gemeente waar sociale media niet zo populair zijn, krijgen media hier wel veel reacties vanuit het publiek. Met gemiddeld 169 likes, 66 shares en 140 comments per bericht zelfs de meeste reacties van alle onderzochte gemeenten. Nadere inspectie laat zien dat dat wordt veroorzaakt door één specifiek medium: Omrop Fryslân, met de hele provincie als publiek. Dat doet echter niks af aan de prestatie van Omrop Fryslân: geen ander onderzocht lokaal of regionaal medium krijgt gemiddeld zoveel likes (286), shares (125) en comments (265) op hun Facebookberichten. Dat een regionale omroep in absolute zin de meeste interactie heeft met het publiek, mag geen verrassing heten: in nagenoeg alle onderzochte gemeentes hebben zij op Facebook veel interactie met hun publiek.


Auteur

Fokke Wester Redacteur