Douwe Kootstra vertelt 'skunnige ferhalen' uit De Wiete Poes

TERWISPEL/BURGUM

/DRACHTEN - Douwe Kootstra zorgt voor een hete herfst in Friesland. Hij gaat de provincie door met schunnige verhalen uit de nieuwe bundel Wiete Poes, en oare ûnfoege ferhalen.

Utjouwerij Regaad organiseert in november Gleon yn ’e keet: een toernee langs Friese dorpshuizen en kroegen, met schunnige verhalen van Douwe Kootstra en rode-oortjesmuziek van folkssanger Sytse Sneekweek. Na afloop worden de hoogtepunten gedraaid uit het Nederlandstalige 'schuine' genre. De aanleiding voor de toer is de verschijning van Wiete Poes, en oare ûnfoege ferhalen, van Jurjen van der Kooi en Douwe Kootstra. Het is het eerste boek met onfatsoenlijke volksverhalen in het Fries. Het boek wordt vrijdagmiddag 3 november gepresenteerd in café De Moarkswâl in Aldtsjerk en zal te koop zijn bij alle optredens. De toernee Gleon yn ’e keet heeft vijf halteplaatsen: Zaterdag 4 november - Terwispel - Spaltenbrêge Vrijdag 10 novimber - Boazum - Boazumer Mjitte Zaterdag 11 novimber - Burgum - Kiehool Vrijdag 24 november - Groningen - Bernlef Zaterdag 25 novimber - Drachten - Café Marktzicht Het programma begint steeds om 20.30 uur en is gratis toegankelijk. Echte Mienskip De tournee van november krijgt volgend jaar maart nog wel een klein staartje met twee optredens in Wommels en Cornjum. Dat valt echter beslist niet binnen het programma van Kulturele Haadstêd 2018, legt Douwe Kootstra uit. ,,Ast mei sa'n boek dwaande bist, krijt alles wat dûbbelsinnichs, en sa is it ek mei Kulturele Haadstêd. Wiete Poes is allinnich wat minder glibberich en folle djipgeander. By ús giet it teminste echt om mienskip.'' In de twintigste eeuw zijn er talloze volksverhalen verzameld en in boeken vastgelegd. In Friesland zijn de verzamelingen van dr. Ype Poortinga, journalist Sytse Jan van der Molen en Dam Jaarsma legendarisch. Zeer recent werden nog de verhalen van Jaarsma in boekvorm uitgegeven. Friesland heeft dus over het volume aan volksverhalen niet te klagen, maar altijd ontbrak er één categorie: de verhalen met een sterk seksuele inslag. ,,En dy wienen der in protte'', zegt Douwe Kootstra. Trompke Volksverhalenkenner Jurjen van der Kooi kwam bij hem met de boodschap dat hij nog een hele stapel verhalen had liggen, die altijd buiten de boeken waren gebleven. ,,Hy hie se yn in trompke fan in âld-notaris fûn, sa leit er út yn it neiwurd fan it boekje. It wienen 'skabreuze ferhalen', dy't net pasten yn de moraal fan de tiid en de sammelers. Dat wienen echte nuete typen. Ien as Ype Poortinga woe der neat fan witte, dy sette de bânrekôrder út as der in skuin ferhaal kaam. Dam Jaarsma hat se fanwege it wittenskiplike belang wol opskreaun en nei it Meertensinstituut stjoerd, mar hy hat se altyd út de boeken hâlden. Dy mannen lieten dy ferhalen leafst mar gewoan links lizze.'' Vreemd, erkent Kootstra, want de wel gepubliceerde volksverhalen zitten vol met duivels, moordenaars, dieven en boeven, boze geesten en ander 'onchristelijke' personages en daden. ,,Boppedat stiet ek de bibel stiif fan de seks. Mar dy sammelers wienen de mannen mei de kaai en dy hâlden de doar op slot. Ik sei tsjin Jurjen: foar it ljocht der mei. Der wienen in goeie 80 en dêrút ha wy in seleksje makke fan 66.'' Tegenstellingen Kooistra heeft de verhalen bewerkt. ,,It is fansels sprektaal en de iene ferteller is better as de oare, dêrom haw ik se allegear troch de hannen hân. De iene kear is sa'n ferhaal hast wurd foar wurd op papier te setten, de oare kear moatst it flink behoffenje.'' In de verhalen draait het net als in hun kuise weergaders om de klassieke tegenstellingen: arm en rijk, snugger en dom, heer en knecht. Ze zijn dan ook universeel, weet Kootstra uit ervaring. ,,Ik haw yn Nij Seelân wolris in klassyk Frysk folksferhaal ferteld, wêrnei't ik fan in Japanner hearde dat eksakt it selde ferhaal ek yn syn lân ferteld wurdt.'' ,,Yn dizze bondel wurde foaral dûmny en pastoar en de grutte boeren flink foar lul set. Der sitte wol opwinende en prikkeljende ferhalen tusken, mei in spannend tintsje, mar se hienen net de selde funksje as porno tsjintwurdich. Se wienen eins allinnich foar it fermaak. Mar dat se spesjaal wienen, dat is dúdlik, oars hie it net sa lang duorre foardat se foar it ljocht kamen.'' Eroatyske sprookjes 'Schunnige' verhalen komen in alle volksculturen voor. Wiete Poes is dan ook niet de eerste verzameling met onkuise volksverhalen. Eind jaren zeventig verschenen al vergelijkbare boeken in Noorwegen en Vlaanderen. ,,Eroatyske sprookjes, neamden se dy. Ik ha der op ferteljûnen wol gauris ien út brûkt en de minsken binne der sljocht op. It is fansels ek hiel herkenber, want elk hat mei seks te krijen. Dêrom is it ek sa apart dat wy der sa lang op wachtsje moasten. Meist sizze dat mei dit boek de kolleksje oan folksferhalen út Fryslân kompleet makke is. Mei dizze tajefte binne alle sjânres no fertsjintwurdige en wat motiven oanbelanget is dit it ek wol.'' Sommige verhalen in de bundel functioneren in het dagelijks leven nog altijd als schuine mop, weet Kootstra. ,,It is folksbesit. Dat jildt foar alle ferhalen. It draait ek hjir faak om de klou. Foar my is it ekstra leuk dat ik der no mei de boer op kin, want omdat ik se sels bewurke haw, kin ik se yn in breder kader sette. Der komme yn prinsipe gjin nije typen ferhalen mear by, al ûnsteane der fansels wol alle dagen opnij folksferhalen. As ik hjoed wat meimeitsje en der oer fertel, wurdt it moarn by it trochfertellen wat sterker makke. Klaai in foarfal wat oan en hast in nij folksferhaal. Sa giet soks no ien kear.''

Auteur

Fokke Wester