Jarig skûtsje De Rot zit voorgoed in het hart van Rottevalle

ROTTEVALLE

Rottevalle viert komend weekeinde het 130-jarig bestaan van De Rot. Daarmee is het voormalige beurtschip het oudste skûtsje van Friesland. ,,En dus fan 'e wrâld'', zegt Koop Hoekstra.

Tekst: Fokke Wester De Rot is in 2011 gekocht door de Stichting Freonen fan De Rot en sindsdien is het weer een echt dorpsschip. De dorpsbewoners wisten al langer dat er een Rottevalster skûtsje bestond. Het was eigendom van Ruurd en Jannie de Haan uit Spaarndam, die het eind jaren zeventig van de sloop hadden gered. Ze brachten het schip zoveel mogelijk terug in originele staat en zorgden er voor dat ze er weer mee konden varen. De Haan kwam met zijn bijzondere schip regelmatig in Rottevalle en vertelde er ook graag over op nautische evenementen. Het was zijn wens om het schip weer 'thuis' te brengen, zo liet hij voor zijn overlijden in 2009 duidelijk weten. Izer sinkt De Rot is gebouwd in 1887 en was het eerste geregistreerde skûtsje dat van ijzer is gemaakt. Eerder waren skûtsjes van hout, maar daarvan is er niet een bewaard gebleven. Logisch ook, want als een schip 'op' was, dan zonk het en verging het hout vanzelf. ,,De izerbou kaam doe krekt opsetten, mar se hienen der net safolle fertrouwen yn. Izer sinkt, seinen se'', zegt Koop Hoekstra lachend. Hoekstra is voorzitter van de Stichting Freonen fan de Rot, die het schip in 2011 kocht en definitief naar Rottevalle haalde. De Rot is gebouwd op de werf Vierverlaten bij Hoogkerk in opdracht van Lieuwe van der Meulen en Tjerk van Dijk, de kasteleins van de Rottevalster herbergen De Koekoek en Het Wapen van Smallingerland. Ze gebruikten het skûtsje als beurtschip, dat twee keer in de week passagiers, post en kleinvee vervoerde tussen Rottevalle en Leeuwarden. Dat maakt De Rot ook tot een typisch dorpsskûtsje, waarvan er niet zoveel zijn. De meeste skûtsjes waren namelijk vrachtschepen, waarop de schipper en zijn gezin woonden. De beurtschipper had gewoon een huis in Rottevalle en daar lag het schip dan ook voor de wal. Sloop Zeilschepen werden vanaf het begin van de twintigste eeuw langzaamaan verdrongen door motorschepen. Na de komst van een stoomschip werd ook De Rot verkocht en daarna ging het van eigenaar op eigenaar en vervulde het uiteenlopende functies. Zo was het zelfs een tijd vissersboot, tot het uiteindelijk een laatste ligplaats kreeg als woonboot in Haarlem. Daar trof Ruurd de Haan het schip in vervallen toestand aan. ,,It lei al op'e kop op'e wâl. Hy hat it echt fan de sloop rêden'', zegt Joke van der Zwaag. Toen duidelijk werd dat het dorp het skûtsje terug kon kopen, werd zij door Koop Hoekstra het Stichtingsbestuur ingepraat. ,,Koop belle my yn myn fakânsje, wy sieten yn Kroätië, dat ik mei moast nei de notaris om de akte te tekenjen.'' Het duurde daarna nog een flinke tijd voor de koop daadwerkelijk werd gesloten. ,,It wie foar elkenien dúdlik dat it skip hjir gewoan hearde, mar der waard allinnich mar oer praat'', weet Johannes Keuning nog. ,,Sa hie'k it der op in stuit ek oer mei Jan Keuning op it shantykoar. Ik siet ek yn Doarpsbelang en dêr haw ik it doe op tafel lein. Doarpsbelang hat úteinliks besletten om noris troch te pakken.'' Suikeroompjes Uiteindelijk ging de koop door dankzij de steun van de plaatselijke 'suikeroompjes' van De Compagnons, die de Stichting wel 35.000 euro wilden lenen. ,,Wy ha sels ek noch wol 5000 euro bylizze moatten. Mar ja, hoe sizze se dat dan: buormans hûs komt mar ien kear te keap? Dit wie in unike kâns. It wie noch wol krekt yn de djoere tiid, tsjintwurdich kinst sa'n skûtsje oan de strjitstiennen net mear kwyt'', zegt Joke van der Zwaag. Ze weet waar ze het over heeft, want samen met haar partner Harry Jansen houdt zij zelf skûtsje Het Bruine Leven in de vaart. Dat schip ligt gewoonlijk naast De Rot in de haven van Rottevalle. In oktober 2011 vond de overdracht plaats en om geld te verdienen met de Rot wordt sindsdien in de zomermaanden elke donderdagavond een zeiltocht over De Leijen gemaakt. Daarnaast doet het schip mee aan het zogenaamde 'ploechjesilen', met betalende groepen aan boord en ook wordt het schip verhuurd voor dagtochten en rondvaarten. Daarvoor zijn drie bestuursleden als schippers beschikbaar, elk met hun eigen scheepsmaat. Koop Hoekstra is een van die drie schippers. Elkenien stil ,,En der binne op it stuit ek noch twa yn oplieding. De Rot is mei twa man maklik te berêden. It is ien fan de lytste skûtsjes dy't der binne. As De Rot in stoomboat west hie, hienen wy it ek kocht, mar it silen jout wol wat ekstra's. Sile is altyd wer oars. It earste stik farre wy altyd op'e motor, mar as wy dan op iepen wetter komme en de seilen omheech draaie, dan begjint sa'n skip te libjen en krije wy echt elkenien stil. Lêstendeis noch hie'k in groep froulju oan board, sy praten echt oanienwei. Oant it túch omheech gie. '' Om de twee jaar wordt de historische beurtvaart naar Leeuwarden nagespeeld, met iedereen in traditionele kledij, ook de schoolkinderen die het schip 's ochtends uitzwaaien. ,,En mei pommeranten oan board. Doe't wy de lêste kear yn Ljouwert oankamen, waarden wy ûntfongen troch boargemaster Ferd Crone'', vertelt Joke van der Zwaag trots. De Rot dient ook als museumschip, waarmee uitleg kan worden gegeven over het leven vroeger aan boord. Daarnaast is De Rot een graag geziene gast bij nautische evenementen, zoals de opening van het Polderhoofdkanaal en de Drachtstervaart, Delfsail, de Turfvaart in Appelscha en de Strontrace in Workum. Pronkstik De afgelopen weekeinden was het schip nog bij Easterbarren in Eastermar en de Admiraliteitsdagen in Dokkum. In skûtsjekringen wordt De Rot duidelijk erkend als belangrijk cultureel erfgoed. ,,Ja, dan ha wy echt in A1-plakje. Ik siz altyd: der binne twa bekende skûtsjes yn Fryslân: de Sneeker Pan en De Rot. Der is fansels mar ien skûtsje it âldste fan Fryslân, en dus fan'e wrâld. Dat is echt it unike fan De Rot, it is in pronkstik'', zegt Hoekstra glunderend. Een andere bron van inkomsten vormen de sponsoren en donateurs uit het dorp. ,,Fernimst echt dat de minsken der grutsk op binne'', zegt Sieger Visser, die in de organisatie van Small Sail zit. ,,Foardat wy it skip kochten hat it hjir in hiele dei yn de haven lein, om te sjen hoe't it doarp der op reagearje soe. En dat wie geweldich. It hat neat mei praktysk nut te krijen, it is allegear emoasje. Yn it begjin heardest noch wolris: wat moat dat ding hjir, mar no is it echt 'ús Rot'. En dat is de ôfrûne jierren allinnich mar sterker wurden. It is yn it doarp echt in binende faktor wurden en as it skipke fuort is, dan wurdt it mist.'' Elftalfoto Dat het dorp het scheepje omarmt blijkt ook wel uit het feit dat er veel groepsportretten op worden gemaakt. En dat geldt niet alleen voor shantykoor De Pipegaeltsjesjongers en vrouwenkoor Voortvarende Vrouwen, die nog wel een link hebben met het water, maar ook de plaatselijke voetbalclub gebruikt De Rot als decor voor haar elftalfoto. Verder werken vele vrijwilligers mee als er weer eens wat opgeknapt moet worden. Dure verfbeurten zijn daarbij echter niet nodig. Het schip is in de olie gezet, wat het zijn karakteristieke dofbruine kleur geeft. Hoekstra: ,,Dat dienen se froeger allegear. Fervje wie djoer en it koste folle mear tiid, omdat it folle krekter kaam. Mei oalje kinst mar omraak kwastje.'' Joke van der Zwaag: ,,Mei dy kleur sjocht it der wol apart út. Ast it soms sa oankommen sochst oer de Leijen en it is wat dampich waar, dan hat it suver wat spoekachtichs.'' De Rot doet niet mee aan wedstrijden, daar is het simpelweg te klein voor. Het zou misschien leuk zijn om nog eens de strijd aan te gaan met het originele schip De Jonge Trijntje en de in hout nagebouwde Aebelina, die ook al buiten alle regels vallen, erkennen de bestuursleden. ,,Miskien moatte wy dêr nochris in set fan ha. Dan hast echt trije buitenbeentjes by inoar.'' Feest Dit weekeinde wordt het 130-jarig bestaan gevierd. De datum zal misschien niet helemaal kloppen, zegt Hoekstra, maar die is dan ook lukraak gekozen. ,,Eins hie't fiif jier lyn fansels moatten, want 125 jier is in folle better jubileum om te fieren, mar doe wie it skip noch net toanber. No ha wy in nije mêst, nije seilen, fan âld doek fansels, en nije blokken. Guont woenen wachtsje oant 2018, mar dan is der al genôch te dwaan. En om no te wachtsjen oant de 150-ste jierdei, dan binne wy sels te âld. Dêrom woenen wy no feest ha.'' De Rot zal niet weer verdwijnen uit Rottevalle, weet het bestuur, ook al vallen er onontkoombaar in de toekomst mensen bij weg. Hoekstra: ,,It sil wol libjen bliuwe, dêrom binne wy ek begûn mei it oplieden fan nije skippers. Boppedat sjocht Doarpsbelang der wol op ta dat it allegear trochgiet. It wurdt wol oppakt. Wy ha by de Compagnons alris frege oft wy dy liening net yn ien kear ôfkeapje koenen, mar dat wolle se net. 'Sa hâlde wy ek de finger wat oan'e pols', seinen se. It skûtsje wie in part fan de histoarje fan De Rotfalle en it heart der no wer hielendal by.'' Lees ook: Heel weekend Small Sail de Rottefalle Skûtsje De Rot vaart net als vroeger op en neer naar Leeuwarden Rottevalle heeft nu haar eigen skûtsje, genaamd De Rot

Auteur

Fokke Wester