Houtigehage viert 'roerige tijden' in De Omkearde Staking

HOUTIGEHAGE

In Houtigehage wordt de komende twee weekeinden zes keer het iepenloftspul De Omkearde Staking gespeeld.

Tekst: Fokke Wester Foto's: Berend Drent Het verhaal lijkt simpel: een groep jonge mannen zonder baan uit Houtigehage gaat op eigen initiatief een verwaarloosde weg opknappen in hun eigen dorp, de Parksterloane of Parkwyk. In 1952 werd dat landelijk nieuws, want het brak met alle regels en het ging in tegen de gevestigde orde. De omgekeerde staking zette Houtigehage voorgoed op de kaart. Iepenloftspul De Omkearde Staking wordt uitgevoerd bij Skoallewyk 10, een van de eerste woningwetwoningen in de gemeente en een gemeentelijk monument. De première is vrijdagavond vanaf half negen, de volgende voorstellingen zijn zaterdagavond (20.30 uur) en zondagmiddag (15.00 uur) en volgend weekeinde opnieuw op vrijdag- en zaterdagavond en zondagmiddag. Eigen pake Voor Drachtster Jan van der Heide (66) komt het stuk wel heel dichtbij: hij speelt zijn eigen pake, die stakingsleider was bij de omgekeerde staking. ,,Ik bin yn 1951 geboaren oan de Parkwyk, dus ik kin it dêr fan myn eigen jeugd. Myn suske hat yndertiid noch it lintsje trochknipt doe't de dyk opnij iepene waard. Sy is no santich en komt ek te sjen by it iepenloftspul.'' Van der Heide was ook een van de sleutelfiguren in de totstandkoming van het toneelstuk. De kiem daarvoor werd gelegd toen hij een aantal jaren geleden betrokken was bij de toneelvoorstelling op het Moleneind, waar hij al sinds 1977 woont. ,,Doe haw ik it der alris oer hân mei Tiny Derks fan Smelne's Erfskip. Ik sei: as jim soargje foar it jild, dan regelje ik de rest wol.'' Begjin, midden en ein Het bleef lang bij een idee, maar anderhalf haar geleden kregen de plannen vastere vorm en kon het werk echt beginnen. Van der Heide benaderde Wimpy de Vries, toen nog uit Oudega, voor het schrijven en regisseren. De Vries (68), die nu in Heerenveen woont, kende het verhaal van de omgekeerde staking niet. ,,Mar doe't Jan der oer fertelde, fûn ik it wol hiel nijsgjirrich. It stie my wol oan, mar ik seach it noch net as in toanielstik. Moatst ek wat ha om sjen te litten, dus dan moatst op syk nei in begjin, in midden en in ein.'' Via zijn vrijwilligerswerk bij de Kringloop kwam Wimpy de Vries in contact met Oeds Pultrum, die zelf als jongeman nog aan de omgekeerde staking had meegewerkt. ,,En doe haw ik ek dy dokumintêre sjoen fan Andere Tijden. It wie in hiel yndrukwekkend ferhaal. Om der echt in iepenloftspul fan te meitsjen haw ik der noch wol wat drama by dien, wat humor en wat doarpske dingen.'' Tichterby Wimpy de Vries is al meer dan dertig jaar actief in de Friese toneelwereld, als acteur, maar ook als vertaler, schrijver en regisseur. Hij was betrokken bij zo'n vijftig toneelstukken, schat hij zelf. De Omkearde Staking is zijn vierde openluchtspel en het tweede dat hij zelf schreef, na Hector voor Oudega in 2007. ,,Ast it sels skriuwst, dan komt it wol tichterby as by in stik fan Shakespeare of Molière, want stoppest der dochs wat fan dysels yn. In eigen stik is ek folle spannender om te dwaan. Fierder doch ik mar wat, it is alle kearen wer ôfwachtsjen wat it publyk der fan fynt.'' Een schrijver moet niet zijn eigen stuk regisseren, vinden velen in de toneelwereld, maar daar heeft Wimpy de Vries geen boodschap aan. ,,As ik it skriuw, dan sjoch ik it sa foar my, ik sjoch alles yn plaatsjes. En it skeelt by it skriuwen ek ast de spilers al kinst. Ik koe dan ek alles dwaan sa't ik it yn'e holle hie, gjin kompromissen.'' De Vries looft vooral de rol van Rinze Dijkstra, die voor het Houtigehaagster stuk alle muziek en liedjes schreef. De komende uitvoeringen zorgen bij De Vries voor spanning, maar ze bezorgen hem geen zenuwen meer. Zelf is hij intussen al weer verder. Er ligt een stuk klaar over een oude man die zijn familie in de tang houdt met de belofte van een kistje, dat wellicht komend seizoen gespeeld zal worden in Oudega. Daarnaast werkt hij aan een toneelstuk in het Liwwadders. ,,En ik ha noch wat nijs lizzen oer in narsist. Ik kin gewoan net stil sitte.'' Achtergesteld De omgekeerde staking was de reactie van een volk dat zich achtergesteld voelde, maken Van der Heide en De Vries op uit wat ze te weten kwamen uit de geschiedenis. ,,Smellingerlân sette yn dy jierren alles op by Drachten, de nije fabryk fan Philips gie foar en al it oare wie gjin jild foar'', zegt De Vries. De arbeiders die daar aan werkten, werden volgens Van der Heide onderbetaald. Bovendien werd hun loon ingehouden op momenten dat het werk stil kwam te liggen, bijvoorbeeld omdat een wagon op de rails ontspoorde. ,,Dus ek al koenen se der neat oan dwaan, se krigen net betelle. Dat hat lieden ta in staking en ús pake wie ien fan de stakingslieders.'' Een aantal Houtigehaagsters kreeg ontslag en kwam thuis te zitten, terwijl het werkloosheidspercentage in het dorp al drie keer zo hoog was als in de rest van Nederland. Jongeren onder de 21 kregen geen uitkering, ouderen kwamen in de werkverschaffing. ,,Se hienen gjin wurk, mar der wie wol wurk, dat seagen se ticht by hûs wol'', zegt Jan van der Heide. De arbeiders vroegen de gemeente of ze de Parkwyk mochten opknappen, maar volgens toenmalig burgemeester Hoppérus Buma wilde de minister daar geen geld voor uittrekken. Skepke Enkele dorpelingen gingen persoonlijk verhaal halen in De Haag en hoorden daar van de minister dat de gemeente helemaal niet om geld had gevraagd. ,,Dat hawwe se net nei bûten brocht, mar se ha it letter wol brûkt om Hoppérus Buma ûnder druk te setten'', weet De Vries. Van der Heide: ,,Doe binne se gewoan sels oan'e slach gien. De Parkloane wie in sânpaad en as it reinde waard it ien grutte drekbinde, omdat der ûnder it sân in hurde laach siet dêr't it wetter net trochhinne koe. Troch dy beide grûnlagen te mjuksen wie it probleem op te lossen. Mar dan moast it paad wol in meter djip ôfgrave. En alles mei it skepke, hin?'' De Communistische krant De Waarheid besteedde aandacht aan de omgekeerde staking en daarmee werd de actie van de Houtigehaagsters landelijk nieuws. ,,It sette it doarp op de kaart en dy omkearde staking krige ek neifolging, ûnder oare yn Jobbegea en op de Verolmewerf. De autoriteiten wienen der net sa wiis mei, omdat se har passeard fielden. De plysjes ha sels noch lâns west om it wurk stil te lizzen, mar dy arbeiders wienen wol sa tûk dat se in reed útsochten dy't partikulier besit wie.'' De Parkwyk was meer dan 700 meter lang, dus het werk zal enkele maanden geduurd hebben, schat Van der Heide. De mannen die de weg opknapten kregen later allemaal een baan bij de gemeente. ,,En dat wie ek wer bysûnder, want foar dy tiid moast de gemeente net safolle ha fan dy reade rakkers'', zegt De Vries. Hij vermoedt dat het gemeentebaantje ook een soort van afkoop was. Over de omgekeerde staking werd thuis verder niet veel meer gesproken, weet Van der Heide. ,,It wie in súkses, wy ha wer wurk en no wer fierder, sa wie't sawat.'' Earfol Jan van der Heide speelt al bijna veertig jaar lang toneel bij Us Nocht, maar voor De Omkearde Staking zochten hij en Wimpy de Vries tot in de wijde regio een nieuwe groep spelers bij elkaar. ,,It is in echte ad hocgroep en dat past ek wol, want dit is echt in stik oer en fan dizze streek. Ik hie eins al in bytsje myn nocht fan it spyljen, mar hjir hie'k noch wol echt nocht oan. En it wurket hiel noflik mei Wimpy. Hy kin it folk yn dizze hoeke en wit hoe't se prate en dogge. Myn rol is prachtich. Nee, it is net emoasjoneel om myn pake te spyljen, mar ik fyn it wol hiel earfol. Sy ha wol wat by d'ein hân yn dy tiid, mar it wie foar de goeie saak.'' Wat Van der Heide bijzonder aanspreekt, is de link met het heden. ,,Sjochst it no ek yn de foarstêden fan Parys en by de jongerein fan tsjintwurdich: ast minsken oan har lot oerlitst, dan komt it op'e kop ferkeard. Wa't net studeare kin en wurkje moat foar in útsendburo of yn in supermerk, dat is echt gjin fetpot. Minsken en doarpen dy't negere wurde en dy't har achtersteld fiele, dy komme yn opstân. Houtigehage hat noch altyd wol wat dat gefoel dat it in 'ondergeschoven kindje' is. Mar it binne Wâldpiken, goed mûnich en rjochtút, dus dy litte har net mear de les lêze. En by de omkearde staking namen se sels it heft yn hannen.'' Klysters De Omkearde Staking wordt gespeeld rond it Wâldhûske en dat is een perfect decor voor het stuk, vindt Van der Heide. ,,It is sa'n idillyske plakje, foaral jûns, as de klysters sjonge. Ik haw by de repetysjes geregeld dat it pikefel my op de earms stiet, dat hat Wimpy hiel moai dien. It hûske leit ek moai oan in sânpaad, dus it past presiis. It doarp stiet der ek hielendal achter, der binne hjir alle dagen in hiel soad frijwilligers om mei te helpen. By de echte omkearde staking wienen de mieningen oars wol wat ferdield, se stienen der net allegear achter.'' Hoe het iepenloftspul ook wordt ontvangen, voor Van der Heide en De Vries is de onderneming al meer dan geslaagd. ,,It is wurden sa't ik it yn'e holle hie'', zeggen ze onafhankelijk van elkaar. ,,Dit is de meast eigen foarstelling dy't ik oait spile ha'', zegt Van der Heide. ,,Der wie neat en dan moatst alles regelje: it stik, lûd, ljocht, spilers, dekôr. En alles mei in hiel lytse begrutting. De kaartsjes kostje mar 5 euro, en dêr krijst ek noch in kop kofje foar. Dat is in arbeiderspryske, dat krekt by Houtigehage past. Soks fyn ik no moai, wy ha dy sfear fan earmoede oanhâlde kinnen. Wat dat oangiet bin ik noch altyd Houtigehaachster. As jonkje soe ik mei myn neef nei Drachten, mar dat mocht net, want ik hie in âlde pofbroek oan. Sa'n gefoel bliuwt hingjen.'' Kijk hier voor de aflevering van Andere Tijden over de omgekeerde staking. Luister hier naar het verhaal van Oeds Pultrum over de omgekeerde staking. De Omkearde Staking op Facebook

Auteur

Fokke Wester