De Stijl en Skûtsje De Jonge Trijntje samen 208 jaar oud

DRACHTEN

Aan het Moleneind is vanavond het Stijlzeil van De Jonge Trijntje onthuld. De honderdjarige kunststroming siert voortaan het 108 jaar oude schip.

De Jonge Trijntje draagt op die wijze komende zomer op de Friese meren de ambachtelijke nijverheid en de kunstzinnigheid van Drachten uit. De onthulling vond plaats na de bekendmaking van het buitenprogramma van Museum Dr8888 en Leeuwarden-Fryslân 2018. De komende twee jaar staat Drachten nationaal en internationaal in de spotlights: in 2017 met de viering van ‘100 jaar De Stijl’ en in 2018 met ‘DADA in Dr88888888’. De presentatie werd verzorgd dor onder andere programmamaker van Leeuwarden-Fryslân 2018, Claudia Woolgar en geestelijk vader van Oerol, Joop Mulder. Thema is: Hoe maken we Drachten de kleurigste stad in Nederland? Daarna vond de officiële openingshandeling van het buitenprogramma plaats aan het Moleneind. Het Stijlzeil voor De jonge Trijntje is ontworpen door Drachtster Dirk Huizenga. Hieronder volgt zijn uitleg. Bijna 100 jaar geleden kwam de internationaal actieve kunstenaar Theo van Doesburg vanuit Weimar naar Drachten, een onbekend dorpje in Friesland aan de Compagnonsvaart. Ver weg van de grote internationale kunstcentra. Van Doesburg ging naar Evert Rinsema die hij kende van de mobilisatie tijdens de eerste wereldoorlog. Hij trof bij deze schoenmaker/dichter tevens diens broer Thijs, ook schoenlapper en schilder van heel opmerkelijke schilderijtjes. De gemeentearchitect De Boer maakte van zijn aanwezigheid gebruik en bezorgde Theo van Doesburg in 1920 de opdracht een plan te maken voor de afwerking van een rij burgermanswoningen aan de Torenstraat en in 1922 voor de afwerking van de nieuwe RLWS tegenover die woningen. Voor die school mocht hij tevens de glas-in- lood ramen ontwerpen. Pas een halve eeuw later, toen in Drachten niemand het meer over Van Doesburg had, werd ontdekt wat voor bijzondere kunstschatten Van Doesburg had achtergelaten. Weer enige decennia later is ook het gemeentebestuur van Drachten zich bewust van de waarde van dat werk, waarmee Drachten op dit moment in de kunstwereld internationaal aandacht trekt. Honderd jaar nadat Theo van Doesburg in Leiden in 1917 het tijdschrift De Stijl oprichtte, waarmee hij de abstracte kunst in Nederland wilde promoten, mag Drachten dankzij Van Doesburg actief participeren in het eeuwfeest van De Stijl. Universeel emoties In dat kader kreeg ik de mogelijkheid een ontwerp te maken voor het beschilderen van de zeilen van het skûtsje De Jonge Trijntje, ruim 100 jaren geleden in Drachten gebouwd en onlangs gerestaureerd als origineel zeilend vrachtscheepje, in de stijl van De Stijl. Voor dat ontwerp leende ik weliswaar kleuren en beeldelementen van Piet Mondriaan, maar essentiëler voor mij waren de glas-in- loodramen die Theo van Doesburg ontwierp voor de landbouwwinterschool. In 1922 was Van Doesburg een gedreven voorvechter van de abstracte kunst, van kunst zonder inhoud. Zonder figuren of herkenbare voorstellingen uit de werkelijkheid. De beeldende kunst moest zich volgens hem spiegelen aan muziek, die immers universeel emoties op kan roepen, terwijl de absolute muziek geen inhoud heeft. Om die positie te bereiken, moest de beeldende kunstenaar werken met abstracte constructies van lijnen en kleurvlakken in plaats van de werkelijkheid uit te beelden. Maar wat doet Van Doesburg zelf met het ontwerp voor de ramen in de Landbouwwinterschool? Hij beperkt zich niet tot abstracte composities, maar voegt gestileerde figuren toe die het werk op het land verbeelden. En daarbij valt nog iets op. Waar Mondriaan en Van Doesburg gewend zijn composities te maken in een raster van verticale en horizontale lijnen, daar geeft hij de landarbeider een dominante positie door diagonale lijnen. De werkende mens doorbreekt bij hem de starre, zichzelf genoegzame constructie door diagonaal dwars door alles heen te gaan. De werkende mens brengt bij Van Doesburg binnen het raster een dynamiek door de diagonale lijn. Met scheve kleurvlakken die door de horizontalen als meetkundige ruiten de beweging en verandering weergeven. Dat aspect van de ontwerpen van Van Doesburg heb ik gebruikt bij het maken van deze Stijlzeilen. Tuig ongeschikt Het tuig van een skûtsje is echter ongeschikt voor een compositie in een rechthoekig kader. De vorm van het tuig vraagt om een driehoekscompositie, met de mast als hoogtelijn. De basis van het tuig is een driehoek. Bovendien past de strakke inkadering die De Stijl kenmerkt slecht bij de aard van een zeilend vrachtschip. De schippers hebben 100 jaar geleden Drachten welvarend gemaakt door te varen. Niet door doodstil in de vaart te liggen. De schippers brachten leven in de brouwerij door de zeilen te hijsen. De wind drukte het schip op één oor en stuwde het vooruit. De kop ploegde door het water met een flinke bruis ervoor en heel het idee van verticalen en horizontalen is bij dat beeld van een zeilend skûtsje opeens verdwenen. Een zeilend skûtsje kent alleen maar scheef lopende lijnen, diagonalen. Vanuit het hart van het zeilschip, de mastkoker waar de krachten van het tuig worden overgebracht op het schip, heb ik daarom lijnen schuin omhoog getekend. Eén haaks op het achterlijk van het grootzeil en één haaks op het voorlijk van de fok. Die V-vorm herhaalt zich twee keer, steeds vier meter hoger in de mast waarna de driehoek sluit in de masttop. Het grootzeil verbeeldt zo de stuwing naar voren, terwijl de lijnen in de fok herinneren aan de weerstand van het water. Het geheel is gebaseerd op de diagonalen die Van Doesburg gebruikte om het karakter van de menselijke arbeid te verbeelden. Met de diagonaal geef je de werkende mens de functie de wereld te veranderen en de verstarring te doorbreken. Dit tuig is daarmee een ode aan de diagonaal, als symbool voor de werkende mens die de wereld verandert. En natuurlijk is dit Drachtster skûtsje met dit tuig een blikvanger op het water, die watersporters er niet alleen aan herinnert dat Drachten veruit de grootste plaats is in het Friese merengebied, maar dat deze plaats bovendien gezegend is met een internationaal bekende culturele erfenis van Theo van Doesburg, die via Museum Dr8888 te bezoeken en te bezichtigen is. www.dirkhuizinga.com Lees ook: Haiko van der Werff restaureert oerpake’s Jonge Trijntje  

Auteur

Fokke Wester