By Us Yn de Mersken gaat over familie, de streek en doorzetten

URETERP

Niets is onmogelijk, luidt het motto van Oerrock. Als je wat wilt, ga er dan voor. Dat is ook de boodschap van het boek van Paula de Jong. Het eerste exemplaar van haar boek By ús yn de Mersken was zaterdag voor burgemeester Ellen van Selm van Opsterland.

Onder haar meisjesnaam Pauline Koenders beschrijft De Jong in het boek de geschiedenis van haar schoonfamilie en de Mersken onder Ureterp in de vorige eeuw. Vanuit het verhaal van Willem de Jong, de grootvader van haar man, en diens beide zonen Jelke en Hendrik vertelt ze over de ontginning van de heide aan de Mersken in het begin van de vorige eeuw, de crisis van de jaren dertig, de oorlogsjaren en de tijd van de wederopbouw. Ruilverkaveling Een belangrijk element in het verhaal is de grote ruilverkaveling, die de streek in de jaren zestig sterk verdeelde. De voorstanders wonnen en daardoor is er veel verbeterd, maar tegelijk ook veel vernield, weet Paula de Jong. ,,Doordat het bochtige Ald-djip is aangepakt en gekanaliseerd is de waterhuishouding in het gebied heel erg verbeterd en daardoor konden de boeren er veel beter uit de voeten. Vroeger liep het land aan weerszijden van het riviertje na een fikse regenbui altijd onder water.’’ Maar het was niet alleen maar zegen, voor sommigen was het ook een ramp. Door de schaalvergroting bijvoorbeeld moesten de vele kleine boertjes stoppen. ,,Mijn schoonvader kreeg wel eens excursies op bezoek en dan zeiden ze: U hoeft nooit weer te verbouwen, u kunt altijd zo doorgaan. Maar een paar jaar later moesten er ineens overal ligboxstallen komen. Hij kende alle bloemen en planten van het veld nog, maar een moderne boer heeft liever geen bloemen in zijn weiland, want daar kan geen gras groeien. Het land werd er vooral kaal en leeg van. Opvallend is dat tegenwoordig juist de weg terug wordt genomen. Het Alddjip wordt op een aantal plaatsen weer in oude luister hersteld en landbouwgrond wordt weer natuur. Ook dat heeft mijn schoonvader trouwens al voorspeld. Hij zei al, over veertig jaar draaien ze het allemaal weer terug.'' Brieven De geschiedenis verdwijnt met de mensen die het hebben meegemaakt. Daarom moet het worden vastgelegd zo lang het nog kan, zegt De Jong. Zij is vier jaar bezig geweest met het boekstaven van de lokale historie van de Mersken. Het begon met de brieven van haar schoonvader, die hij in de oorlog aan zijn ouders schreef terwijl hij als dwangarbeider in Duitsland werkte. ,,Ik ben erg geschrokken van wat ik allemaal las. Daarna kwamen er nog veel meer brieven en documenten tevoorschijn, ook bij familie van mijn man. Ik dacht: daar moet je wat mee doen. Wij wonen nog op de boerderij die in 1967 is gebouwd in de ruilverkaveling, maar het verhaal daarachter vervaagt. Er werd in de familie eigenlijk ook nooit zo over gesproken, dus als je het niet opschrijft, is het op een gegeven moment echt weg.'' Er kwam veel informatie tevoorschijn, onder andere over het vermeende NSB-verleden van haar ‘schoonpake’. Willem de Jong was een echte socialist en een belezen man, die zich verdiepte in de theorieën van de internationale vereniging Bellamy. ,,Hij was onder de indruk van wat ze in Duitsland voor elkaar hadden gekregen op het gebied van landbouw. Hij was lid van de Friese Mij en dan werd je automatisch beschouwd als een sympathisant van de NSB. Hij is na de bevrijding opgepakt geweest, maar een aantal Ureterpers heeft brieven geschreven om hem vrij te pleiten en te bewijzen dat hij nooit iemand heeft verraden.’’ Bodemvondsten De Jong besteedt ook aandacht aan de archeologische waarde van het beekdal, waar belangrijke bodemvondsten zijn gedaan die bewijzen dat er al duizenden jaren geleden menselijke activiteiten waren. ,,Bij de ruilverkaveling wilden ze natuurlijk alles liefst zo plat en recht mogelijk maken, maar dankzij protesten van boeren en amateurarcheologen zijn flink wat glooiingen en zandbulten in het landschap bewaard gebleven. Die waren anders allemaal platgeschoven.’’ In het boek is ook ruime aandacht voor Harm de Wilde, die een groot theaterstuk schreef over de ruilverkaveling, Revue Agrarika. Hij werkte in de zelfde barak waar ook de voorlichting van de ruilverkaveling zitting hield en kreeg de verhalen van de boeren uit de eerste hand. Een aantal liedteksten is opgenomen, omdat ze ook een treffend beeld geven van een streek in een roerige tijd. Harm de Wilde is overigens ook de schrijver van Alde Dwersfeart, dat een grote hit werd voor Ritske Numan. Veel breder Van de vijfhonderd exemplaren van het boek is al bijna een derde verkocht. Ze schreef het in eerste instantie voor de familie, maar daarnaast ook voor iedereen die belangstelling heeft voor deze streek, zegt Paula de Jong. ,,Het is begonnen met de familiegeschiedenis, maar daarna is het veel breder geworden.’’ Opmerkelijk is dat het boek een Friese titel heeft, maar in het Nederlands is geschreven, met incidenteel uitdrukkingen en uiteraard liedteksten in het Fries. ,,Ik ben hier op mijn elfde komen wonen en praat wel Fries, maar schrijven is een stuk moeilijker. Bovendien heb ik dyslexie, dus schrijven is voor mij toch al heel lastig. Gelukkig is het dankzij de moderne computers al een stuk eenvoudiger geworden. Ik kan wel goed schrijven, ik maak ook wel gedichtjes, maar ik draai bijvorbeeld letters in een woord om. Op de computer zie je dan al snel rode golfjes, dat helpt wel. Maar dit boek is voor mij wel een overwinning, ja.’’ Niet zeuren Wat De Jong vooral is opgevallen is de mentaliteit die in de streek leeft. ,,Niet zeuren, doorzetten. Als je wat wilt, moet je er helemaal voor gaan. Met die instelling heeft pake de woeste grond hier bewerkt en hebben de boeren in deze streek gezorgd voor een beter leven voor hun families.’’ Dat ook Oerrock het motto Niets is Onmogelijk hanteert wist De Jong niet. ,,Maar dat is natuurlijk wel tekenend. Misschien heeft het met Ureterp te maken.’’ Paula de Jong heeft de smaak van het schrijven voorgoed te pakken. Ze is nu bezig met een boek dat begon met het dagboek van de moeder van haar schoonmoeder, die in 1920 is gestorven aan TBC. Ook dit keer straalt de familiehistorie uit naar de rest van de samenleving. ,,Ik ben zelf astmapatiënt, dus het raakte mij wel. Maar ook dit boek wordt veel breder uitgewerkt, want er komen ook stukken in over Davos en Beatrixoord. En het verhaal van de Ureterper onderwijzer die drager was van TBC en anderen heeft besmet.’’

Auteur

Fokke Wester