Stichting Friesland 1940-1945: ‘Herinnering aan oorlog levend houden’

Drachten

De 70-jarige Stichting Friesland 1940-1945 hield vandaag een contactdag in De Lawei in Drachten.

Fotograaf Harry van der Linde was er de hele dag bij, correspondent Frank de Olde sprak eerder al met penningmeester Piet Wijbenga van de stichting. Tekst: Frank de Olde / Foto's Harry van der Linde Nu de oorspronkelijke doelstelling gestand is gedaan, breekt voor de 70-jarige Stichting Friesland 1940-1945 een nieuwe toekomst aan. Een toekomst waarin het levend houden van de herinnering aan de tweede wereldoorlog actief wordt ondersteund. ‘Zo’n oorlog mag nooit meer gebeuren!’ De Stichting Friesland 1940-1945 zag in mei 1946 het levenslicht, als uitvoeringsorganisatie van de gelijknamige vereniging. Die vereniging was drie dagen na de bevrijding van Friesland opgericht, om de belangen te behartigen van de nabestaanden van omgekomen verzetslieden.
‘Kameraden uit het verzet hadden in de oorlog een dure eed gezworen,’ vertelt penningmeester Piet Wijbenga van de stichting. ,,Het verzet bestond over het algemeen uit jonge mannen, die vaak net een gezin hadden gesticht. Om die reden spraken ze met elkaar af: als er met één van ons iets gebeurt, zal de rest voor de nabestaanden zorgen." Melkbussen vol kleingeld Zo gezegd, zo gedaan. Onder de leus “Hun offer eischt uw offer” werd in korte tijd een bedrag van vijf miljoen gulden opgehaald. ,,Een enorm bedrag, zeker voor die tijd", weet Piet Wijbenga. ,,Dat geld werd via een collecte opgehaald. Soms werd daarvoor gebruik gemaakt van melkbussen. Ik heb me laten vertellen dat die bussen van al het kleingeld niet meer te tillen waren." De Stichting Friesland 1940-1945 ontving tweederde van het bedrag; het resterende geld ging naar de Stichting Sneek 1940-1945, die zich over de nabestaanden van verzetsmensen in het (zuid)westen van Friesland bekommerde. ,,Direct na de oorlog waren er nauwelijks sociale voorzieningen in Nederland", schetst Piet Wijbenga. ,,Veel weduwen en wezen van omgekomen verzetslieden zaten vrijwel zonder inkomsten. In die gevallen is de stichting financieel bijgesprongen. Dat kon om het volledige inkomen gaan, maar bijvoorbeeld ook om het vergoeden van ziektekosten of studiefinanciering voor de kinderen." Herinnering levend houden Na verloop van tijd nam de overheid de uitkeringen voor de nabestaanden over. Bovendien nam het aantal verzorgden door de jaren heen sterk af, van 327 in 1945 tot enkele tientallen nu. Daarmee leek de tijd aangebroken om de stichting op te heffen. Piet Wijbenga: ,,Dat hebben we dus niet gedaan. We hebben er juist heel bewust voor gekozen om door te gaan. We vinden het belangrijk om de herinnering aan de tweede wereldoorlog levend te houden. Want zo’n oorlog mag nooit meer gebeuren!" Maatschappelijke projecten Piet Wijbenga constateert dat er nog steeds veel belangstelling voor de tweede wereldoorlog is. Er zijn allerlei initiatieven waarmee de verschrikkingen van de oorlog worden herdacht. ,,Het geld dat de stichting destijds binnenkreeg, is al die tijd zorgvuldig belegd", vertelt Piet Wijbenga. ,,Daardoor zit er nu nog steeds een behoorlijk bedrag in kas. Door een aanpassing van onze statuten in 2012 kunnen we nu allerlei maatschappelijke projecten op het gebied van oorlog en vrede financieel ondersteunen. Je kunt daarbij denken aan boekpublicaties, tentoonstellingen, documentaires, en activiteiten voor de viering van 4 en 5 mei." Recentelijk toegewezen subsidies van de stichting kwamen ten goede aan uitbreidingen van het Kazemattenmuseum Kornwerderzand en van het Fries Verzetsmuseum in Leeuwarden. Ook de film “Er reed een trein naar Sobibor” is gedeeltelijk door de stichting gefinancierd. Piet Wijbenga: ,,Als je een kijkje neemt op onze website, zie je precies aan welke voorwaarden een subsidievraag moet voldoen." Verzetsmuseumprijs De stichting heeft zelf onlangs ook een nieuw initiatief ontplooid: het beschikbaar stellen van geld voor de organisatie en uitreiking van de Friese Verzetsmuseumprijs. De prijs is dit jaar voor het eerst uitgereikt, aan Jan Paul de Jong, Laurens Kuiper en Arjen van de Veer van OSG Sevenwolden uit Heerenveen, voor hun werkstuk “Een Friese arbeider tijdens de tweede wereldoorlog”. ‘Toortsen op de terpen’ De Stichting Friesland 1940-1945 is rechthebbende van 78 graven van verzetsmensen, waar een door de stichting gefinancierd monument op staat. Piet Wijbenga: ,,De Graven worden al sinds 1992 in opdracht van ons onderhouden, maar door het overlijden van de eerste lijn nabestaanden, ontbreken er soms namen van rechthebbenden in de administratie van begraafplaatsen. De kans bestaat dan dat de graven dan worden geruimd. Doordat de stichting nu rechthebbende is, wordt dit voorkomen." De monumenten, ook wel te boek staand als ‘Toortsen op de terpen’, dragen de volgende tekst: FALLEN YN 'E STRIID TSJIN ÛNRJOCHT EN SLAVERNIJ DAT WIJ YN FREDE FOAR RJOCHT EN FRIJDOM WEITSJE'