Smallingerland wil nieuwe invulling stedenband met Gobabis

DRACHTEN

Smallingerland wil de stedenband met Gobabis voortzetten, maar met andere accenten en prioriteiten. Vooral de cultuurverschillen zorgden in het verleden voor veel frustraties. 

Vorig jaar bestond de vriendschapsband tussen Smallingerland en de stad in het Afrikaanse land Namibië twintig jaar. Dat jubileum is volgens het college van burgemeester en wethouders een goed moment om terug te blikken en vooruit te kijken. Er is een beknopte beschrijving en analyse gemaakt van de vriendschapsrelatie. Op basis hiervan wordt voorgesteld de relatie te continueren, maar met andere accenten en prioriteiten. Daarvoor is voortaan tot en met 2020 12.500 euro extra nodig. Hierover moet de raad nog beslissen. Niet louter positief ,,Het is geen louter positief verhaal dat verteld kan worden als het gaat om uitvoering van de programma's en projecten van de afgelopen 20 jaar'', stelt de gemeente. Veel projecten zijn wel goed gegaan en er is een stevige vriendschap ontstaan die breed wordt gedragen. De gemeente wil de komende jaren maatschappelijke programma's en projecten versterken die de meest kwetsbare groepen in Gobabis ten goede komen. Daarbij wil Smallingerland meer inzet van studenten en maatschappelijke organisaties. Het versterken van het lokale bestuur in Gobabis wordt beperkt en meer gericht op een concrete vraag vanuit Gobabis. De Friese inzet is gericht op het bieden van stages hier en het sturen van studenten/stagiaires naar Gobabis. Het blijft lastig de beide culturen op elkaar aan te laten sluiten. Technische ondersteuning is door Gobabis de laatste jaren vooral opgevat als het materieel en/of financieel ondersteunen van hun projecten. Ondanks de jarenlange ervaring in Gobabis blijkt de Friese manier van werken en inzet lastig af te stemmen met de processen die zich in Gobabis afspelen. De politieke of bestuurlijke besluitvorming in Gobabis is voor Smallingerlanders als relatieve buitenstaanders lastig te volgen en heeft vaak direct invloed op de afspraken die worden gemaakt met het management. Het voert volgens de analyse te ver om te concluderen dat er geen afspraken gemaakt kunnen worden, maar duidelijk is wel dat meerjarenplannen niet goed passen in het besluitvormingsproces van Gobabis. Wellicht heeft dat te maken met de grote reorganisatie van de gemeentelijke organisatie de afgelopen jaren. Hierdoor is bijna de complete staf vervangen en zijn er veel nieuwe mensen ingestroomd die weinig achtergrondkennis hebben van de vriendschapsrelatie. Korte termijn Bewoners die klagen doen dat vooral bij de raadsleden in 'community meetings'. Dit heeft er volgens het college toe geleid dat raadsleden in Gobabis zich sterk met de uitvoering zijn gaan bemoeien en snel met korte-termijn oplossingen willen komen. Ook de benoeming van stafleden is sterk politiek gekleurd. Dit is niet bevorderlijk voor een deskundig en onafhankelijk advies. Als de dienstverlening dan niet verbetert, ontstaat er een negatief sentiment. Eind november 2015 waren er lokale verkiezingen. Vier van de vorige vijf leden van Swapo stonden niet meer op de kieslijst. Wellicht dat een nieuwe raad meer stuurt op resultaten en dat er weer ruimte komt voor professionele en onafhankelijke adviezen, hoopt Smallingerland. Het college stelt voor om geen meerjarenplannen of afspraken meer te maken met de gemeente Gobabis, omdat het tot op heden vooral frustratie en negatieve beeldvorming in Smallingerland oplevert. Aan de nieuwe raad (na 26 november 2015) zal aan Gobabis duidelijk gemaakt moeten worden wat de rol van Smallingerland en haar inzet is voor de komende jaren. In de speech die wethouder Ketelaar in Gobabis heeft gehouden tijdens het jubileumfeest is hier al een voorzet voor gegeven. Goed ontvangen ,,Gobabis kan van onze kennis gebruik blijven maken, waarbij we voorstellen dat we jaarlijks 1 à 2 medewerkers uit Gobabis uitnodigen om hier stage te lopen voor een beperkte periode om gericht kennis en ervaring op te kunnen doen. Het uitzenden van studenten om in Gobabis gerichte opdrachten uit te voeren werkt tot nu toe wel goed. De studenten hebben meestal een uitdagende opdracht en worden goed ontvangen en begeleid. Gobabis kan hier ook direct op sturen en kan langdurig profiteren van actuele kennis die in Namibië schaars of niet aanwezig is.'' Daarnaast zal er meer aandacht besteed gaan worden aan het opbouwen van contacten tussen bedrijven, zodat de economische ontwikkeling gestimuleerd kan worden. Een voorbeeld is het contact tussen Alliander en Namibia Housing & Urban Development over het gebruik van zonne-energie in Gobabis. Tweede leven Daarnaast wordt duidelijk gemaakt dat Smallingerland geen begrotingssteun verleent, maar wel bereid is om mee te investeren als het gaat om hier overbodig materieel dat in Gobabis een tweede leven kan krijgen. ,,Dit betekent niet dat we Gobabis als dumpplaats van ons afval beschouwen, maar als prioriteit beschouwen voor het hergebruik van nog goed bruikbaar maar hier overbodig materieel. Te denken valt dan aan kantoorapparatuur en/of materieel voor de technische dienst (bijvorbeeld voor afvalinzameling en verwerking). Omdat dit ook vaak zichtbare donaties zijn kan daar goed over worden gecommuniceerd, waarbij aangetekend moet worden dat dit niet de kern van onze betrokkenheid bij Gobabis is'', schijft de gemeente in haar rapport. Vriendschap draait om mensen en persoonlijke betrokkenheid. Er kunnen (nog) meer en betere relaties ontstaan, waarbij vooral de WOS een belangrijke rol speelt. Inmiddels zijn er weer contacten met scholen en tussen scholen in Smallingerland en Gobabis. Die contacten leveren een belangrijke bijdrage aan de bewustwordingsdoelstelling. De kerken in Smallingerland onderhouden ook redelijk intensieve contacten met de kerkgemeenschap in Gobabis. Ze doneren elk jaar 15000 euro dat wordt besteed aan programma's en projecten voor de allerjongste kinderen in Gobabis. Verschil van inzicht Ook serviceclubs als De Rotaryclub hebben in het recente verleden flinke bijdragen geleverd voor onder andere de renovatie en verbouw van het Old Age Home. Daarnaast zijn er maatschappelijke instellingen actief zoals Thuiszorg de Friese Wouden en Kijlstra ambulancedienst, die een eigen stichting hebben voor steun aan projecten in Gobabis. De meest recente reis naar Gobabis heeft echter een verschil van inzicht blootgelegd over de verdere aanpak van het Old Age Home. Er waren twee vrijwilligers (voor respectievelijk 8 weken en 3 maanden ) uitgezonden door de WOS en Thuiszorg de Friese Wouden. Hierover was al lang vantevoren gecommuniceerd en ook tijdens het bezoek van de delegatie uit Gobabis aan Smallingerland in 2015 is dit besproken en is kennis gemaakt met de vrijwilligers. Eenmaal in Gobabis zeiden de direct verantwoordelijken van het OAH van niets te weten. Het resultaat was dat van het opstellen van een bedrijfsplan en trainen van vrijwilligers, zoals afgesproken, weinig tot niks terecht kwam. ,,Het leek er sterk op dat men aangaf: geef ons het geld maar en we regelen het zelf'', concludeert de gemeente. Dit heeft ertoe geleid dat de WOS en de TFW de samenwerking met het Old Age Home committee (dat onder de verantwoordelijkheid van de gemeenteraad opereert) heeft opgezegd. De WOS en TFW gaan zich nu richten op home based care in de krottenwijk. Plannen hiervoor worden begin 2016 nader uitgewerkt. Tandartsen Het afgelopen jaar heeft een groep tandartsen en kaakchirurgen het plan opgevat om in Gobabis de mondzorg te verbeteren. Eén van de tandartsen is zelfs in Gobabis op bezoek geweest om de plannen toe te lichten en daar enthousiast ontvangen. Helaas is men op landelijk niveau minder enthousiast; daar wil een ambtenaar dat de tandarts nog een keer naar Namibië reist om de benodigde diploma's en vergunningen te laten zien. De gemeente wil zien of en hoe ze deze bureaucratische hobbel weg kan werken, maar het enthousiasme bij de tandartsen is al wel weggeëbt. Deze ervaring sluit aan bij de problemen of moeilijkheden die ondervonden wordt bij het sturen van studenten en vrijwilligers om de juiste visa te krijgen.   Kwetsbare groepen Voorgesteld wordt om samen met de WOS te onderzoeken hoe de contacten met scholen en maatschappelijke organisaties beter gemaakt kunnen worden. De focus is daarbij gericht op de meest kwetsbare groepen in Gobabis. De WOS stelt daarvoor een programma op voor doelgroep 0-4 jarigen, jongeren bedreigd in hun ontwikkeling, kwetsbare ouderen en gehandicapte kinderen. Concreet gaat het dan om het trainen van vrijwilligers voor de preschools en de thuiszorg. Het realiseren van speelterreinen bij de (pre-) scholen en het ondersteunen van een expertise centrum voor gehandicapte kinderen- een speciale school en het realiseren van een werkgelegenheidsproject voor de ouders (vooral moeders ) van die gehandicapte kinderen. Hierbij is samenwerking met en inzetten van studenten van de Friese Poort gewenst. Het gezamenlijke project met uitwisseling van studenten (drama productie Kleurryk ) was een groot succes en krijgt dankzij dit succes een vervolg binnen de setting van de Kulturele Haadsted 2018. Droogtoiletten De verschillende culturen botsten het meest duidelijk bij een van de grootste projecten, rond droogtoiletten. Tijdens het bezoek van waarnemend burgemeester Polderman in februari 2012 is een aantal projecten vastgesteld die de komende jaren gerealiseerd zouden worden. Adviezen over een andere manier van het inzamelen en verwerken van afval, een steeds nijpender probleem in Gobabis, zijn echter niet opgevolgd. Gobabis heeft daarna niet meer contact opgenomen of om ondersteuning of advies gevraagd, afgezien van het herstellen van de oude DAF-trucks die worden gebruikt bij het inzamelen van huisvuil. Het in 2009 opgezette plan om 400 droogtoiletten te bouwen in de krottenwijk is volgens de evaluatie een aan alle kanten frustrerend project geworden. In het projectplan is duidelijk beschreven wat er moest gebeuren en wie wat zou doen. Grofweg betekende dit dat Smallingerland de technische voorbereiding ging doen en de bouwmaterialen zou bekostigen. Gobabis zou de droogtoiletten bouwen, de voorlichting aan bewoners en scholen op zich nemen en zorgen voor het beheer, dus het inzamelen van de urine en ontlasting. Na twee jaar waren er 12 toiletten gebouwd. Ondanks twee uitzendingen, waarin Friezen de gemeentelijke arbeiders een ander en sneller bouw procédé hadden bijgebracht, schoot het niet op. Na bestuurlijk ingrijpen is dit bouwproces uit handen van de gemeentelijke werkers genomen en is het uitbesteed aan lokale aannemers. Ook de voorlichting aan bewoners schoot schromelijk tekort. Smallingerland heeft een zeer bekwame vrijwilliger met TU achtergrond en bekend met de situatie in Namibië voor een halfjaar daar gestationeerd om een communicatieplan op te zetten en deels uit te voeren. Verbazing  Het jaar daarop zijn 100 toiletten gerealiseerd maar het beheer was niet geregeld en er was nog geen oplossing voor de urine. Gobabis lukte het niet om een passende oplossing te vinden. Ondertussen waren alle betrokken ambtenaren en veel bestuurders die aan het begin stonden van het project vertrokken, sommige vrijwillig, anderen gedwongen. Tot grote verbazing van Smallingerland besloot Gobabis om in 2011 met financiële middelen van de rijksoverheid een rioolstelsel onder het deel van de krottenwijk aan te leggen waar de droogsanitatie toegepast zou worden. Het aanleggen van het rioolstelsel heeft een jaar geduurd en in de tussentijd werd er niet verder gebouwd. Ondertussen werden de toiletten wel gebruikt maar niet geleegd waardoor het een smerige boel werd. De tonnen van ruim 90 liter vol urine en poep konden niet handmatig worden geleegd en stonken. Bij de bewoners riep dit veel weerstand op tegen de droogtoiletten. Iedereen is overtuigd van de nut en noodzaak van droogtoiletten, omdat ene rioolstelsel met water onbetaalbaar is, maar de gemeenteraad van Gobabis luistert naar een aantal belangrijke nationale politici, die droogtoiletten koloniaal noemen en ze niet vinden passen een modern Namibië. Nieuwe kans Min of meer toevallig kwam de gemeente in contact met Wetterskip/Wetsus en een student die daar een droogsanitatieproject in Mozambique begeleidde. Dat leverde een nieuwe kans op. Hij heeft het project in Gobabis onderzocht en een aantal mogelijke verbeteringen beschreven. In het nieuwe systeem worden poep en urine gescheiden opgevangen en verwerkt tot compost en struviet. Dat laatste kan als alternatief voor het in Afrika moeilijk verkrijgbare fosfaat worden gebruikt als kunstmest. Het systeem is aan Gobabis aangeboden als alternatief voor het bestaande systeem. Alle materialen, zoals toiletpotten waarin urine wordt gescheiden; speciale afdekplaten en een in Nederland ontwikkelde PVC opvangzak zijn verscheept naar Gobabis. De student van NHL die het systeem heeft ontwikkeld was inmiddels afgestudeerd en had een eigen bedrijfje gestart. Hij zou het project starten en onderzoek doen naar de afzetmogelijkheden van compost en struviet. Die afzetmogelijkheden zijn gevonden, maar de bouw van de toiletten kwam maar niet van de grond, volgens de gemeente hoogstwaarschijnlijk door een combinatie van onwil, onkunde en angst voor de verkiezingen. De bevolking vreest dat het nieuwe systeem toch niet werkt en het ambtelijk apparaat en bestuurders werken ook niet echt mee. ,,We zijn zelfs zo achterdochtig geworden dat we vermoeden dat met ons droogtoiletten systeem er minder kansen zijn dat er voor betrokkenen in Gobabis wat aan de strijkstok blijft hangen'', aldus de evaluatie. Opgegeven Vorig jaar tijdens de viering van twintig jaar vriendschapsband is het systeem nog eens uitgelegd aan de Namibische delgatie, Die was onder de indruk en wilde het systeem wel impleneteren, maar toen in oktober de bouw opnieuw zou starten, wilden de raadsleden van Gobabis eerst meer uitleg en een demonstratie. De toezegging door hun collega's in Drachten gedaan bleek niet legaal. ,,Toen hebben we het opgegeven en aangegeven dat we al eerder presentaties hebben gegeven, dat er zelfs een aantal toiletten zijn gebouwd die men had kunnen bekijken en dat afspraken nagekomen moeten worden.'' Toen Smalingerland dreigde het project dan maar in een andere regio op te zetten, ging Gobabis na lang overleg toch akkoord. ,,Al met al een frustrerende, kostbare en tijdvragende bezigheid. We hebben het vol kunnen houden omdat we de noodzaak van goede sanitatie in de krottenwijk erkennen. Daarnaast hebben we zeer goede ervaringen opgedaan met het COSDEC (een soort ambachtsschool waar jongeren - vooral dropouts- een vak en beroepsvaardigheden leren) die mee hebben gebouwd aan de proefopstellingen en toiletten en ook bereid zijn het vervolg te doen in het bouwen van de toiletten, maar ook het verwerken van de urine en poep tot struviet en compost', aldus de evaluatie.  

Auteur

Fokke Wester